انسان علاوه براینکه خودخواه است، دیگرخواه نیز هست

انسان علاوه براینکه خودخواه است، دیگرخواه نیز هست، هم از خوشی خودش خوشحال است و هم از خوشی دیگران.”

✍ مصطفی ملکیان

تفاوت ego و self این است که ego چنان ساخته شده که فقط منافع خودش را روایت کند ولیself جوری ساخته شده که هم به فکر منافع خودش هست و هم به فکر منافع دیگران. انسان چنان ساخته شده که گاهی هیچ منفعتی از یک کار خاص نمی برد مثلا شما از یه جایی عبور می کنید و می بینید که یک گنجشک دارد یخ می زند. آن را برمیدارید و به خانه می برید و به آن رسیدگی می کنید و بعد از چند روز بهبودی حاصل می شود و سپس رهایش می کنید. شما چه منفعتی می برید و چه منفعتی بردید؟

ویلیام جیمز با یکی از فلاسفۀ دورۀ خودش جر و بحثی داشت که آن فیلسوف می گفت انسان محال است کاری انجام دهد مگر آنکه با واسطه یا بی واسطه منفعتی ببرد. جیمز می گفت: ما انسانها چنان ساخته شده ایم که هم آن موقعی که خوشی به خودمان می رسد، شاد می شویم و هم موقعی که خوشی به موجودی دیگر و بیگانه می رسد، شاد می شویم. شما اگر در یک روز برفی که یک متر برف بر روی زمین نشسته، پیرمرد یا پیرزنی را می بینید که نمی تواند از خیابان عبور کند و می روید کمکش می کنید تا عبور کند، اینجا شما منفعتی نبردید ولی لذت بردید حال اگر یک نفر از دوستان و آشنایان تان شما را هنگام کمک کردن می دید، آن میزان از لذتی که قبلا بردید، اینک نمی برید.

آن فیلسوف می گفت: اصلا چنین نیست و با واسطه یا بی واسطه، منفعتی متوجه آن فرد شده است. یک روز ویلیام جیمز با کالسکه می رفت و باران شدیدی هم می بارید وقتی به یک پل رسید، در کنار نهر آب که بواسطۀ باران شدید طغیان کرده بود، بچه خوکی را دید که در گل و لای کنار رودخانه گرفتار شده و بسیار در وضعیت بدی است. جیمز رفت و به آن بچه خوک کمک کرد و برگشت. او با خودش گفت همین مورد، نمونۀ خوبی است و داستان را به آن فیلسوف تعریف کرد و گفت من از آن ماجرا هیچ منفعتی را صاحب نشدم ولی کمک کردم. من چه سودی بردم؟ آن فیلسوف گفت: اگر تو آن را رها می کردی، و می رفتی، تا موقعی که حافظه ات یاری می کرد، عذاب وجدان می آمد سراغت و برای آنکه خودت را از تلخی روانت رها کنی، رفتی و کمک کردی.

به نظر می رسد که آن فیلسوف برنده شده ولی جیمز می گفت چرا وقتی که از آنجا عبور می کردم، عذاب وجدان پیدا کردم؟ چون من آنگونه ای ساخته شده ام که رنج دیگران موجب رنج من می شود. انسان بگونه ای ساخته شده که فقط رنج خودش موجب رنجش او نمی شود بلکه رنج دیگران نیز موجب رنجش وی خواهد شد. انسان علاوه براینکه خودخواه است، دیگرخواه نیز هست، هم از خوشی خودش خوشحال است و هم از خوشی دیگران.

سخنرانی استاد مصطفی ملکیان تحت عنوان چرا باید اخلاقی زیست ، جلسه سوم

Print Friendly, PDF & Email