در فضیلت تحلیل…

فضای ایران ما سیاست‌زده است و تحلیل اوضاع سیاسی یکی از شایع‌ترین سرگرمی‌های مدنی است که ازقضا و منظر حقوق شهروندی پدیده میمونی است، هرچند که این فضا سیاست را از بستر پیچیده‌ترین شاخه‌های دانش جدا کرده و به میان مردم کوچه و بازار برده است (من بر این باورم که دانش سیاست یکی از پیچیده‌ترین حوزه‌های معرفتی جهان است). اما با همه اهمیتی که این ماراتن سپهرعمومی دارد از چندنکته نباید غفلت کرد:

یکم آنکه اغلب این تحلیل‌ها در حوزه “سیاستِ عمومی” است و “سیاست‌عمومی” ورزیدن کمترین وظیفه یک شهروند، بخصوص در غیبت احزاب واقعی است اما راهی به عمق نمی‌برد و با اِعمال قدرت از بالا، می‌تواند نافرجام رها ‌شود. اشکال این رویکرد آنست که هم شهروند راضی از مشارکت و داشتن آگاهی است هم با تکرار نافرجامی، بتدریج احساس بیهودگی می‌کند.

دوم انکه معمولا پایه تحلیل “مقایسه” است. هر شهروندی که تحلیل اوضاع سیاسی می‌کند از منظر خود به ارزیابی دوپاره زمانی و مکانی ایستاده است. اینکه او دقیقا کجا ایستاده است، زاویه دید او چقدر فراخ یا بسته و آگاهی او از دوپاره‌ی دردستِ مقایسه چه میزان است، میزان دقت و اصابت او را در طیفی شناور می‌سازد. اشکال مهم این فقره “زمان پریشی” و “مکان گریزی” است.

سوم آنکه شهروند معترض که اغلب “روایت ضدقدرت” تولید می‌کند باید سرعت خود را با سرعت روایت مسلط (نظام حاکم یا دیسکورس غالبِ اجتماع) دقیقا ارزیابی و تنظیم کند و بطور مثال اگر روایت مسلط دوسرعتی یا سه سرعتی است او به تحلیل تک‌سرعتی خود چندان امیدوار نباشد. تحلیل چندسرعتی از سطح به عمق رفته و بخاطر زوایای پنهان نیاز به تالیف و ترکیب داده‌ها دارد تا منتج و سنتتیک باشد. از همین رو روایت‌های ساده تک سرعتی با همه اهمیتی که دارد، چون غوغایی در باد محو می‌شود.

چهارم انکه شهروند هوشمندِ درگیر باید به تحلیل، همچون “پلی برای اقدام” نگاه کند. چیدن گزاره‌های محکم و منطقی حتی با کمترین خلل و فُرج اگر آرمانی باشد (هر آرمانی بد نیست) و راه به اقدامی نبرد، سرخوردگی و یاس بدنبال خواهد داشت. طبیعی است که پیش‌بینی اقدام در تحلیل یا راهگشایی و چاره‌جویی، بیش از اطلاعات میدانی، مبتنی بر تجربه است. شهروندی که در تحلیل کلی نتواند راهی عملی و علامتی موثر نشان دهد، انشانویسی است که توصیف رویا می‌کند.

پنجم آنکه با درک مقدمات روش‌شناسانه، مرزهای هر تحلیل سیاسی با جستار، مقاله، کتاب و گونه‌های مشابه روشن باشد تا انتظار از توصیف و تجویز در یک تحلیل با قواره واژگان بکار رفته در آن هم‌خوانی و سنخیت داشته باشد. این نکات اجمالی و ارتجالی در روزی نگاشته شد که با سوءاستفاده از قدرت و خیانت به اعتماد مردم، انتخاباتی عجیب و رسوا در آن شکل می‌گیرد و نگارنده می‌داند که سپهرعمومی سیاست در کشور ما در آستانه تولید انبوه تحلیل‌های پساانتخاباتی شهروندان قرار گرفته است.

برگرفته از فیس بوک رضا بهشتی معز

Print Friendly, PDF & Email